Rejestracja zbioru danych osobowych w GIODO (ponownie)

personal-358065_1920W ostatnim czasie Klienci poinformowali mnie o korespondencji, którą otrzymali od jednej z Kancelarii, wzywającej do zgłoszenia zbioru danych osobowych do rejestracji Generalnemu Inspektorowi Ochrony Danych Osobowych (GIODO).

W związku z tym, że sytuacje takie powtarzają się co jakiś czas, poniżej pokrótce wyjaśnię, co mówią przepisy na ten temat.

Rzeczywiście, zgodnie z ustawą o ochronie danych osobowych, administrator danych jest zobowiązany zgłosić zbiór danych do rejestracji GIODO. Jednak, jest to zasada, od której ustawa przewiduje liczne wyjątki. Poniżej wspomnę, tylko o tych, które mogą Państwa zainteresować. Z obowiązku rejestracji zbioru danych zwolnieni są administratorzy danych:

  • przetwarzanych w związku z zatrudnieniem u nich, świadczeniem im usług na podstawie umów cywilnoprawnych, a także dotyczących osób u nich zrzeszonych lub uczących się – wyjątek ten dotyczy osób aktualnie zatrudnionych, a także byłych pracowników. Warto zaznaczyć, że dla wspomnianego wyjątku nie ma znaczenia podstawa prawna zatrudnienia, czy współpracy.
  • dotyczących osób korzystających z ich usług medycznych – więcej o zwolnieniu z obowiązku zgłoszenia zbioru danych do GIODO przez podmioty wykonujące działalność leczniczą pisałam tutaj.
  • przetwarzanych wyłącznie w celu wystawienia faktury, rachunku lub prowadzenia sprawozdawczości finansowej – w przypadku tego zwolnienia należy pamiętać, że jeśli dane przetwarzane w celu wystawienia faktury, będą wykorzystywane również w innych celach, np. marketingowych, wówczas zbiory te powinny zostać zgłoszone do rejestracji GIODO.
  • powszechnie dostępnych – zgodnie z informacją GIODO dotyczącą tego wyjątku: w przypadku udostępniania nieograniczonemu kręgowi podmiotów, w sieci internet, wszystkich danych przetwarzanych w zbiorze, administrator danych nie jest zobowiązany do zgłoszenia tego zbioru do rejestracji Generalnemu Inspektorowi Ochrony Danych Osobowych, stosownie do art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy o ochronie danych osobowych. (http://www.giodo.gov.pl,
  • przetwarzanych w zakresie drobnych bieżących spraw życia codziennego.
  • przetwarzanych w zbiorach, które nie są prowadzone z wykorzystaniem systemów informatycznych, z wyjątkiem zbiorów zawierających dane wrażliwe – należy pamiętać, że wskazany wyjątek od ogólnej zasady dotyczy tylko sytuacji, w której, dane są przetwarzane ręcznie oraz dotyczą tzw. danych zwykłych, a nie danych wrażliwych (danymi wrażliwymi są np. dane ujawniające pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub filozoficzne, przynależność wyznaniową, partyjną lub związkową, jak również danych o stanie zdrowia, kodzie genetycznym, nałogach lub życiu seksualnym.

Zatem, należy z rozwagą i spokojem podchodzić do otrzymywanych e–maili wzywających do czegokolwiek.

W związku z tym, że temat ochrony danych osobowych nie jest łatwy, pojawiają się liczne wątpliwości dotyczące interpretacji przepisów regulujących tę kwestię. Stąd jeżeli nie są Państwo pewni, czy w ogóle mają do czynienia z danymi, a jeśli tak, to, czy przetwarzają Państwo dane wrażliwe, czy zwykłe, zapraszam do kontaktu. Wówczas rozwieję Państwa wszystkie wątpliwości.

Zmiany, zmiany, zmiany…zmiany w ustawie o działalności leczniczej

Jako, żedocument-428331_1920 czas urlopów się zakończył, wszyscy wracają do obowiązków służbowych, warto wspomnieć o zmianach w ustawie o działalności leczniczej. Tym bardziej, że zmiany te uchylają niektóre z obowiązków, które ciążyły na adresatach wspomnianej ustawy.

Od dnia 15 lipca 2016 r. podmiot, który zamierza wykonywać działalność leczniczą nie jest zobowiązany do uzyskania decyzji Państwowej Inspekcji Sanitarnej o spełnieniu przez pomieszczenia i urządzenia odpowiednich wymagań w zależności od rodzaju wykonywanej działalności oaz zakresu udzielanych świadczeń zdrowotnych. W związku z tym, konieczne jest jedynie złożenie oświadczenia o prawdziwości i kompletności danych wskazanych we wniosku o wpis do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą.

Kolejna zmiana dotyczy zniesienia obowiązku przekazywania organowi prowadzącemu rejestr podmiotów wykonujących działalność leczniczą, dokumentów ubezpieczenia, tj. kopii polis OC. Istotne jest to, że wskazana zmiana dotyczy zarówno podmiotów nowo powstających, jak i tych, które już funkcjonują na rynku w przypadku zawarcia przez nie umowy ubezpieczenia na kolejny okres.

W dniem 15 lipca 2016 r. uchylono również obowiązek przekazywania Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz organom samorządu zawodów medycznych informacji o liczbie osób, które wykonują zawód medyczny na podstawie umów cywilnoprawnych albo jako praktykę zawodową, z którą podmiot leczniczy zawarł umowę cywilnoprawną.

O pozostałych zmianach już wkrótce.

Forum Menadżerów Służby Zdrowia – zaproszenie

20160524_091544_HDRZapraszam wszystkich do Gdańska, gdzie 16 czerwca, odbędzie się Forum Menadżerów Służby Zdrowia. Wygłoszę na nim wykład na temat Zasad udostępniania dokumentacji medycznej. Omówię m. in. najczęściej występujące nieprawidłowości w procedurze realizacji prawa pacjenta do dokumentacji medycznej. Serdecznie zapraszam.

Więcej informacji na temat konferencji (http://mcbkonferencje.pl/konferencje;119;1).

Dostępne testy i pytania testowe z LEK, LDEK i PES?

EgzaminWczoraj, tj. 07 czerwca 2016 r., zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który, jak sądzę, zainteresuje młodych lekarzy i lekarzy dentystów przygotowujących się do Lekarskiego Egzaminu Końcowego (LEK), Lekarsko – Dentystycznego Egzaminu Końcowego (LDEK) oraz Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego (PES).

Jak zapewnie wiedzą wszyscy zainteresowani, zgodnie z przepisami ustawy z dnia
05 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (zwanej ustawą lekarską), testy, pytania testowe i zadania testowe nie podlegają udostępnianiu na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Czyli osoby przygotowujące się do ww. egzaminów nie mogą korzystać z testów i zadań egzaminacyjnych, które były na poprzednich egzaminach.

Wobec wskazanego zapisu ustawy lekarskiej, Naczelna Rada Lekarska złożyła wniosek do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z konstytucją art. 14 a ust. 11 i art. 16 r
ust. 12 zdanie 2 ustawy lekarskiej. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnej Rady lekarskiej, przepisy ustawy, które uniemożliwiają lekarzom przystępującym do LEK, LDEK i PES, zapoznanie się z testami i pytaniami wykorzystanymi w trakcie egzaminów, które już się odbyły, są niezgodne z Konstytucją. Zdaniem Naczelnej Rady Lekarskiej, obowiązujące zapisy ustawy ograniczają możliwość przygotowania się do egzaminów, a także możliwość sprawowania kontroli nad jakością pytań i sposobem sprawdzania wiedzy oraz  umiejętności koniecznych do wykonywania zawodu lekarza bądź do pełnienia obowiązków specjalisty.

W wyroku z dnia 07.06.2016 r. Trybunał podzielił stanowisko Naczelnej Rady Lekarskiej. Trybunał orzekł bowiem, że publiczny dostęp do testów z egzaminów, które już się odbyły, nie wkracza w wolności i prawa innych osób i podmiotów gospodarczych, nie zagraża też porządkowi publicznemu, bezpieczeństwu lub ważnemu interesowi gospodarczemu państwa (wyrok TK z dnia 07.06.2016 r., K 8/15). Zdaniem Trybunału testy PES, LEK i LDEK, jako informacja wytworzona przez organ publiczny, są objęte zakresem prawa do informacji publicznej. Należy je traktować jako dokumenty, o których mowa w art. 61 ust. 2 konstytucji.

Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Zatem, nie pozostaje mi nic innego, jak tylko życzyć powodzenia podczas egzaminów.

Rzecznik Praw Lekarza

RzecznikLekarzu, lekarzu dentysto, czy wiesz, że przy Naczelnej Izbie Lekarskiej funkcjonuje Rzecznik Praw Lekarza?

Niedawno, udzielając porady prawnej jednemu z lekarzy, wspomniałam o instytucji Rzecznika Praw Lekarza działającego przy Naczelnej Izbie Lekarskiej. W związku z jego rekcją, którym było wielkie zdziwienie, postanowiłam napisać niniejszy wpis.

Otóż, rzeczywiście, przy Naczelnej Izbie Lekarskiej został powołany Rzecznik Praw Lekarza, którego podstawowym zadaniem jest występowanie w obronie godności zawodu lekarza i obrona zbiorowych interesów lekarzy oraz koordynowanie wspólnych działań pełnomocników do spraw zdrowia lekarzy i lekarzy dentystów powołanych przez okręgowe rady lekarskie.

Funkcję Rzecznika Praw Pacjentów w latach 2014-2017 pełni dr n. med. Zbigniew Brzezin.

Z kolei, interwencję w sprawie indywidualnego lekarza może podjąć Rzecznik Praw Lekarza powołany przy okręgowej izbie lekarskiej. Przykładowo przy Wielkopolskiej Izbie Lekarskiej na stanowisko rzecznika został powołany dr n. med. Sławomir Smól.

Zatem, tak, jak często przypominam swoim rozmówcom – lekarzom, że nie tylko pacjenci mają swoje prawa, lekarze również je mają. Tak samo, jest z instytucją rzecznika, na rzecz lekarzy działa Rzecznik Praw Lekarzy.

Czy podmiot leczniczy ma obowiązek udostępnienia pacjentowi oryginały dokumentacji medycznej?

medical-781422_1280W nawiązaniu do wpisu pt. W jaki sposób lekarz i lekarz dentysta powinien realizować prawo pacjenta do dokumentacji medycznej?  przytoczę najnowsze orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2016 r.

Sprawa dotyczy kwestii udostępniania oryginałów dokumentacji medycznej pacjentowi. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi (…). Zatem, w pierwszej kolejności należy podkreślić, że pacjentowi przysługuje prawo dostępu do dokumentacji medycznej. Następną kwestią jest sposób realizacji wskazanego prawa.

Odpowiedzi należy szukać w ww. ustawie o prawach pacjenta. Zgodnie z nią dokumentacja medyczna jest udostępniana:

  • do wglądu (w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych);
  • poprzez sporządzenie jej wyciągów, odpisów, kopii lub wydruków;
  • poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji;

O ile, w praktyce raczej nie zdarzają się problemy dotyczące udostępniania pacjentowi dokumentacji medycznej poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów, kopii lub wydruków, to pacjenci niejednokrotnie spotykają się  z odmową udostępnienia im dokumentacji poprzez wydanie oryginału.

Będąc na jednej z konferencji z udziałem przedstawicieli podmiotów leczniczych, spotkałam się ze stanowczym stanowiskiem odmowy wydawania oryginałów dokumentacji medycznej (za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu).

W dniu 19 kwietnia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok, w którym wprost wskazał, że pacjenci mają prawo do oryginałów dokumentacji medycznej, a praktyki, polegające na odmowie udostępniania oryginałów dokumentacji medycznej, naruszają zbiorowe prawa pacjentów. Tym samym NSA poparł stanowisko reprezentowane przez Rzecznika Prawa Pacjentów.

W tej sytuacji podmioty lecznicze uzyskały wyraźną wskazówkę, jak należy postępować w przypadku wniosku pacjenta o udostępnienie dokumentacji medycznej poprzez wydanie jej oryginału.

Zakres przekazywanych zbiorów danych osobowych do GIODO

documents-158461_1280Dotarły do mnie informacje dotyczące e-maili wysyłanych przez jedno ze stowarzyszeń do przedsiębiorców (głównie sklepów internetowych, ale również podmiotów leczniczych) informujących m. in. o konieczności rejestracji stron internetowych do GIODO oraz karach finansowych za niedopełnienie ww. obowiązku.
W związku z tym, że informacje podawane przez stowarzyszenie są nieścisłe i niepełne, proszę o szczególną uwagę i rozwagę.

Jeśli ktoś z Państwa otrzymał podobną wiadomość, która go zaniepokoiła oraz nie ma pewności co do konieczności dokonywania odpowiednich zgłoszeń do GIODO, proszę o kontakt telefoniczny lub e-mailowy. Z przyjemnością odpowiem na Państwa pytania oraz rozwieję wszelkie wątpliwości związane z ochroną danych osobowych.

Kolorowych Świąt

2015_12_przygocka_e_kartka

Radosnych i Spokojnych, pełnych ciepła i nadziei Świąt Bożego Narodzenia oraz wszelkiej pomyślności, osiągnięcia sukcesów i cierpliwości i wytrwałości w realizacji planów oraz owocnej współpracy w nadchodzącym 2016 roku

życzy

Anna Przygocka

Czy lekarz może nie podjąć się leczenia pacjenta? Czy lekarz może odstąpić od leczenia pacjenta?

tie-216992_1280Kontynuują tematykę ostatniego wpisu, tj. praw lekarza w kontaktach z pacjentem, tym razem poddam analizie zagadnienie udzielania świadczeń medycznych przez lekarza. Zastanowię się, w jakich sytuacjach lekarz może nie podjąć się leczenia pacjenta lub odstąpić od niego.

 Zagadnienie to jest uregulowane zarówno ustawie z dnia 05.12.1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (zwanej w dalszej części ustawą lekarską), jak i w Kodeksie Etyki Lekarskiej (zwanego dalej KEL).

Ogólna zasada sprowadza się do tego, że lekarz może nie podjąć się leczenia pacjenta lub może odmówić jego kontynuacji, ale….czyli czy rzeczywiście tak jest? A jeśli tak, to czy są wyjątki od tej zasady i jakie?

Analizowane uprawnienie lekarza nie jest bezwarunkowe. Lekarz nie może z niego skorzystać, gdy ma obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej. Zatem, jeśli nie zachodzi obawa związana z utratą życia, czy niebezpieczeństwo ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia lub gdy nie jest to uzasadnione przypadkiem niecierpiącym zwłoki, lekarz ma prawo nie podjąć się leczenia lub odmówić jego kontynuacji.

Warto w tym miejscu wskazać znaczenie słowa leczenie. Pojęcie to należy rozumieć szeroko, a więc nie tylko jako udzielanie świadczeń osobiście przez lekarza, ale również jako wydawanie przez lekarza skierowań do szpitala lub na badania diagnostyczne.

Jednocześnie przy okazji i w kontekście niniejszej analizy chcę podkreślić, że należy rozróżnić dwie sytuacje. Pierwsza dotyczy odstąpienia lekarza od już prowadzonego leczenia, a druga odmowy lekarza podjęcia się leczenia od początku.

W przypadku odstąpienia od prowadzonego leczenia, na lekarzu spoczywa obowiązek:

  • uprzedzenia o tym pacjenta (lub jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego) z odpowiednim wyprzedzeniem,
  • wskazania realnych możliwości otrzymania przez pacjenta oczekiwanego świadczenia u innego lekarza lub w podmiocie leczniczym,
  • uzasadnienia skorzystania z prawa oraz odnotowania tego faktu w dokumentacji medycznej.

Ustawa nakłada dodatkowe obwarowania na lekarza, który nie podejmie się leczenia pacjenta lub odstąpi od niego wykonując zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby. W takim przypadku, lekarz może skorzystać z ww. uprawnienia, jeżeli istnieją poważne ku temu powody, po uzyskaniu zgody swojego przełożonego.

Zapis Kodeksu Etyki Lekarskiej regulujący analizowane uprawnienie lekarza jest bardziej rygorystyczny niż treść ustawy lekarskiej. Zgodnie bowiem z art. 7 KEL, lekarz może nie podjąć się leczenia chorego lub odstąpić od niego jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach, z wyjątkiem przypadków nie cierpiących zwłoki. Jednocześnie, lekarz w takiej sytuacji jest zobowiązany wskazać pacjentowi inną możliwość uzyskania pomocy lekarskiej.

W tym momencie należy zadać sobie pytanie, co oznaczają pojęcia poważne powody oraz szczególnie uzasadnione przypadki? Jedno jest pewne, ani ustawa lekarska ani KEL nie zawierają ich definicji. Zatem, gdzie szukać odpowiedzi? W orzecznictwie oraz praktyce zawodowej. Dogłębna analiza pozwala na zdefiniowanie tych pojęć jako sytuacji ważnych i istotnych. Poza tym, decyzja lekarza musi być oparta o racjonalne argumenty, które w sposób obiektywny uzasadniają jego zachowanie polegające na niepodjęciu się leczenia lub jego zaprzestaniu. Wśród przyczyn, które usprawiedliwiają taką decyzję lekarza można wymienić te, które wynikają bezpośrednio z zachowania samego pacjenta (np. agresywne, czy obraźliwe zachowanie się pacjenta w stosunku do lekarza, niestosowanie się do zaleceń lekarskich, czy brak zapłaty za wizytę lekarską) lub osób trzecich (np. awanturnicze zachowanie członków rodziny pacjenta). Decyzja lekarza może być również usprawiedliwiona przyczynami leżącymi po stronie lekarza, np. zmęczeniem po długim zabiegu czy ciężkim, nocnym dyżurze.

Podsumowując rozważania, lekarz ma prawo nie podjąć się leczenia chorego lub odstąpić od niego, ale ów uprawnienie jest ograniczone oraz obwarowane dodatkowymi warunkami.

Odrębne zagadnienie warte analizy stanowi uprawnienie lekarza powstrzymania się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem, które z pewnością stanie się przedmiotem wpisu w niedalekiej przyszłości.

Agresywny pacjent – o prawach lekarza w kontaktach z pacjentem

anger-794699_1280W dniach 23-24 września br. odbędzie się w Poznaniu IV Ogólnopolskie Forum Medyczne. W związku z tym, że będę miała okazję przeprowadzić na nim prelekcję pt. „Nie taki pacjent straszny” – czyli o prawach lekarza w kontaktach z pacjentem” już dzisiaj zachęcam do wzięcia w nim udziału poprzez przedstawienie jednego z wątków, które będę omawiała na spotkaniu.

Co jakiś czas media informują nas o incydentach w placówkach medycznych, których głównym i dodajmy negatywnym bohaterem jest agresywny pacjent. Niestety problem jest poważny i lekarze (również lekarze dentyści) stykają się z nim coraz częściej. W związku z tym, postanowiłam napisać kilka słów o tym, że lekarzowi przysługuje ochrona prawna należna funkcjonariuszowi publicznemu

Zacznijmy zatem od wyjaśnienia, kim jest funkcjonariusz publiczny. Zgodnie z art. 115 § 13 kodeksu karnego Funkcjonariuszem publicznym jest:

1)   Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej,

2)   poseł, senator, radny,

2a) poseł do Parlamentu Europejskiego,

3) sędzia, ławnik, prokurator, funkcjonariusz finansowego organu postępowania przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem postępowania przygotowawczego, notariusz, komornik, kurator sądowy, syndyk, nadzorca sądowy i zarządca, osoba orzekająca w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy,

4) osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe, a także inna osoba w zakresie, w którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych,

5) osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe,

6)   osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji państwowej,

7) funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej,

8) osoba pełniąca czynną służbę wojskową,

9) pracownik międzynarodowego trybunału karnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe.

 Z zacytowanej definicji wynika, że lekarz nie został zaliczony przez ustawodawcę do kręgu osób będących funkcjonariuszem publicznym. Zatem nie można go uznać za funkcjonariusza publicznego. Czy w związku z tym, przysługuje lekarzowi ochrona, czy nie?

Fakt, że lekarz nie został wymieniony bezpośrednio w kodeksie karnym nie oznacza, że nie może korzystać z ochrony przysługującej funkcjonariuszowi.

Czyli należy odpowiedzieć na pytanie, w jakich sytuacjach przysługuje lekarzowi ochrona prawna oraz jaki ma ona zakres?

Art. 44 w związku z art. 30 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty (zwanej w dalszej części ustawą lekarską), wskazuje następujące sytuacje, w jakich lekarz korzysta z ochrony prawnej, tj.:

  1. gdy lekarz wykonuje czynności w ramach świadczeń pomocy doraźnej,
  2. gdy lekarz ma obowiązek udzielenia pomocy lekarskiej, ponieważ:
    • zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia,
    • zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia,
    • jest to uzasadnione innymi przypadkami niecierpiącymi zwłoki.

Pierwszy ze wskazanych przypadków dotyczy wykonywania czynności w ramach świadczeń pomocy doraźnej. W związku z tym, że w przepisach żadnej ustawy nie ma definicji pojęcia pomocy doraźnej, należy posiłkować się innymi sformułowaniami oraz ich wyjaśnieniami zwartymi w Ustawie z dnia 08.09.2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Pomocne mogą okazać się takie pojęcia jak:

  • medyczne czynności ratunkowe obejmujące świadczenia opieki zdrowotnej w rozumieniu przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, udzielane przez jednostkę systemu, (…), w warunkach pozaszpitalnych, w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego;
  • miejsce zdarzenia oznaczające miejsce, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące stan nagłego zagrożenia zdrowotnego, i obszar, na który rozciągają się jego skutki;
  • pierwsza pomoc zdefiniowana jako zespół czynności podejmowanych w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego wykonywanych przez osobę znajdującą się w miejscu zdarzenia, w tym również z wykorzystaniem wyrobów medycznych i wyposażenia wyrobów medycznych, (…), oraz produktów leczniczych wydawanych bez przepisu lekarza dopuszczonych do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
  • stan nagłego zagrożenia zdrowotnego oznaczający stan polegający na nagłym lub przewidywanym w krótkim czasie pojawieniu się objawów pogarszania zdrowia, którego bezpośrednim następstwem może być poważne uszkodzenie funkcji organizmu lub uszkodzenie ciała lub utrata życia, wymagający podjęcia natychmiastowych medycznych czynności ratunkowych i leczenia.

Pozostałych przypadków, w których lekarzowi przysługuje ochrona prawna, tj. sytuacji wskazanych w art. 30 ustawy lekarskiej, nie będę omawiała w niniejszym wpisie. Częściowo były one już przedmiotem moich rozważań pt. Czy jest na pokładzie lekarz? Czy jest na sali lekarz? O obowiązku udzielania pomocy. I z pewnością będą one przedmiotem mojej szczegółowej analizy w niedalekiej przyszłości. Podsumowując, lekarz udzielający pomocy lekarskiej w sytuacji, gdy zwłoka w jego działaniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia lub w innym przypadku niecierpiącym zwłoki, korzysta z ochrony prawnej należnej funkcjonariuszowi publicznemu. Zatem, jeśli lekarz, który podejmuje czynności zmierzające do ratowania życia lub zdrowia pacjenta, zostanie przez niego uderzony, popchnięty lub obrażony wyzwiskami, korzysta z ochrony prawnej.

Przechodząc do omówienia zakresu przedmiotowego ochrony prawnej przysługującej lekarzowi, największe znaczenie mają przestępstwa: naruszenia nietykalności cielesnej funkcjonariusza (art. 222 kodeksu karnego, zwanego dalej kk), czynnej napaści na funkcjonariusza (art. 223 kk) oraz znieważenia funkcjonariusza (art. 226 kk).

Naruszenie nietykalności cielesnej (art. 222 kk) oznacza wyrządzenie krzywdy fizycznej, np. kopnięcie, uderzenie, popchnięcie, odepchnięcie (SN z 24 czerwca 2010 r., II KK 145/10). Warunkiem karalności czynu polegającego na naruszeniu nietykalności cielesnej jest popełnienie go podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych (w przypadku lekarza jest to udzielanie świadczeń, o których pisałam wcześniej). Określenie to oznacza istnienie związku rzeczowo-przyczynowego pomiędzy naruszeniem nietykalności cielesnej a wypełnianiem obowiązków (realizacją uprawnień) służbowych, które wykonuje, wykonywał czy dopiero ma wykonać funkcjonariusz publiczny. Przykładem może być zachowanie pacjenta polegające na kopnięciu lekarza podczas wykonywania badania.

Z kolei czynna napaść na funkcjonariusza (art. 223 kk) ma zasięg szerszy od naruszenia nietykalności cielesnej. Oznacza energiczne, zaczepne zachowanie sprawcy przeciw funkcjonariuszowi publicznemu z zastosowaniem przemocy. Aby mówić o czynnej napaści, sprawca musi działać wspólnie i w porozumieniu z inną osobą. W drugiej odmianie czynnej napaści, tj. polegającej na dopuszczeniu się tego czynu przy użyciu broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu albo środka obezwładniającego, wystarczy działanie pojedynczego sprawcy.

Natomiast do znieważenia funkcjonariusza (art. 226 kk) dochodzi poprzez działanie sprawcy polegające na ubliżaniu lub innym zachowaniu obraźliwym względem funkcjonariusza. Może zostać uzewnętrznione poprzez słowne wyzwiska, obelgi, wykonanie określonego gestu, czy skierowanie pisma o określonej treści lub rysunku. Sprawca w ten sposób może wyładować gniew lub chce okazać brak szacunku wobec lekarza. Tak, jak w przypadku naruszenia nietykalności cielesnej, tak samo w przypadku znieważenia, istnieje wymóg, aby zniewaga była dokonana podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych. Ponadto, musi być ona dokonana publicznie, tj. w miejscu ogólnie dostępnym dla nieokreślonych indywidualnie osób.

W tym momencie może pojawić się pytanie dotyczące różnicy pomiędzy ww. przestępstwami popełnionymi na szkodę funkcjonariusza publicznego, a takimi samymi zachowaniami wymierzonymi wobec osób nie korzystających z ochrony przysługującej funkcjonariuszom publicznym. W zasadzie różnice są dwie. Pierwsza dotyczy wymiaru kary, a druga – trybu ich ścigania. Przestępstwa skierowane przeciwko funkcjonariuszom publicznym są ścigane w trybie publiczno skargowym (postępowanie przygotowawcze, wniesienie aktu oskarżenia i popieranie go przed sądem leży w gestii organów państwowych), a wymiar kary przewidziany w kodeksie karnym jest wyższy niż w stosunku do sprawców dopuszczających się ww. penalizowanych zachowań na szkodę innych osób niż funkcjonariusze publiczni. Te ostatnie są ścigane w trybie postępowania prywatnoskargowego (skierowanie oskarżenia i popieraniem go przed sądem spoczywa na pokrzywdzonym).

Reasumując ochrona prawna lekarza sprowadza się do ochrony nietykalności i godności osobistej lekarzy oraz ochrony prawidłowego wykonywania przez nich ich zadań, tj. należytego udzielenia pomocy medycznej o charakterze nagłym lub doraźnym.

Zatem, mimo że lekarze i lekarze dentyści nie są funkcjonariuszami publicznymi, przysługuje im, w określonych sytuacjach, ochrona prawna taka, jaka jest należna funkcjonariuszom publicznym.